Οι βαθύτερες υποθαλάσσιες ηφαιστειακές οπές στον κόσμο ανακαλύφθηκαν στην Καραϊβική σε βάθος 5,000 μέτρων (3,1 μίλια) στην ζώνη Cayman Trough της περιοχής. Πρόκειται για ένα βαθύ ρήγμα τριών μιλίων στο θαλάσσιο πυθμένα της Καραϊβικής, από ανατολικά προς δυτικά μεταξύ της Κούβας και της Τζαμάικα.
Μια βρετανική ομάδα, με επικεφαλής το Εθνικό Κέντρο Ωκεανογραφίας (NOC) στο Σαουθάμπτον, κατάφερε να βιντεοσκοπήσει αυτό το απίστευτο φυσικό φαινόμενο με το σκάφος Τζέιμς Κουκ.
Η ομάδα που πλέει σε ολόκληρη την Καραϊβική και το Νότιο Ωκεανό για την επιστημονική έρευνα της περιοχής έκανε λόγο για το βαθύτερο υποθαλάσσιο ηφαίστειο αφού προηγουμένως οι πιο βαθιές οπές καπνού ηφαιστείου είχαν ανακαλυφθεί σε βάθος 4,040 μέτρων στην ζώνη Atlantic Ridge. H ανακάλυψη έγινε με τη βοήθεια δύο οχημάτων βαθέων υδάτων, ένα ρομποτικό υποβρύχιο (Autosub6000), το οποίο έδωσε τη δυνατότητα στην ομάδα να χαρτογραφήσει τον πυθμένα του Cayman Trough λεπτομερώς και στη συνέχεια, ένα όχημα (HyBIS) εξοπλισμένο με υψηλής ευκρίνειας κάμερες, το οποίο κατέγραψε εικόνες των καπνιστών.
Οι ηφαιστειακές καμινάδες γνωστές και ως μαύροι καπνιστές εκτοξεύουν καυτό νερό ικανό να λιώσει μόλυβδο. Οι αποχρώσεις ουράνιου τόξου των αερίων που εκτοξεύουν οι ηφαιστειακές καμινάδες σε συνδιασμό με το μπλέ χρώμα του βυθού συνθέτουν ένα μαγευτικό σκηνικό που προκαλεί δέος. Ο υπεύθυνος της αποστολής, Doug Connelly δήλωσε πως ελπίζει η ανακάλυψη αυτή να αποφέρει νέες τεκμηριωμένες γνώσεις σχετικά με τα βιο-χημικά στοιχεία του σημαντικότερου ακραίου φυσικού φαινομένου στον πλανήτη.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η καταγραφή των βαθύτερων οπών ηφαιστείου είναι ένα σημαντικό κομμάτι που έρχεται να προστεθεί στο παγκόσμιο «παζλ» της θαλάσσιας ζωής. Ανακαλύπτοντας τι ζει στην περιοχή συμβάλλει στην κατανόηση της βιοποικιλότητας του μεγαλύτερου βιότοπο του πλανήτη, τον βαθύ ωκεανό. Οι αναβλύσεις βαθέων υδάτων στο κάτω μέρος της Cayman Trough προσφέρουν ένα παράθυρο στις χημικές αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα στα βάθη του φλοιού της Γης, απαραίτητες στον παγκόσμιο χάρτη των διαφόρων στοιχείων και ελέγχου της αλμύρας της θάλασσας. Η μελέτη του βαθέως ηφαιστειακού ρήγματος του κόσμου, δίνει μια εικόνα των θεμελιωδών γεωλογικών διεργασιών που διαμορφώνουν τον κόσμο μας. Αποκαλύπτοντας με αυτό τον τρόπο την άγνωστη μέχρι στιγμής βαθιά ωκεάνια παρουσία των ηφαιστειακών οπών στην ζώνη Cayman Trough, βελτιώνεται η γενική κατανόηση του τρόπου μεταφοράς θερμότητας και ρευμάτων καθώς και η μελέτη της ζωής γύρω από τον πλανήτη, και πως αυτή η μεταφορά μπορεί να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου.
Σάββατο 22 Μαΐου 2010
Η επίδραση των Ηφαιστείων στο κλίμα της Γης
Το 1784 ο Βενιαμίν Φραγκλίνος έκανε αυτό θα γινόταν η πρώτη σύνδεση μεταξύ ηφαιστείων και παγκόσμιου κλίματος, όταν βρισκόταν στο Παρίσι ως ο πρώτος διπλωματικός εκπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Παρατήρησε πως κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 1873, το κλίμα ήταν ασυνήθιστα κρύο, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική. Το έδαφος πάγωνε νωρίς, το πρώτο χιόνι παρέμενε στο έδαφος χωρίς να λιώνει, ο χειμώνας ήταν πιο βαρύς απΆ όσο συνήθως και φαινόταν ότι υπήρχε μια διαρκής ομίχλη πάνω από όλη την Ευρώπη και ένα μεγάλο μέρος της Βόρειας Αμερικής.
Αυτό που είχε παρατηρήσει ο Βενιαμίν Φραγκλίνος ήταν βέβαια το αποτέλεσμα της ηφαιστειακής δραστηριότητας. Μια κολοσσιαία έκρηξη του ηφαιστειακού συστήματος Laki (μια αλυσίδα από ηφαίστεια στην οποία η λάβα ξεσπά μέσω μιας ρωγμής στο έδαφος και όχι από ένα συγκεκριμένο σημείο) στην Ισλανδία προκάλεσε αυτές τις διαταραχές. Οι εκρήξεις του Laki παρήγαγαν περίπου 14 κυβικά χιλιόμετρα από βασάλτη (λεπτή, μαύρη, ρευστή λάβα) κατά τη διάρκεια περισσοτέρων από οκτώ μηνών δραστηριότητας.
Ακόμα σημαντικότερα από την άποψη του παγκόσμιου κλίματος ωστόσο, το συμβάν του Laki παρήγαγε επίσης ένα σύννεφο στάχτης που πιθανότατα είχε φτάσει μέχρι τη στρατόσφαιρα. Αυτό το σύννεφο προκάλεσε μια πυκνή καταχνιά στην Ευρώπη που σκοτείνιασε τον Ήλιο, ίσως μέχρι και τη Σιβηρία. Μαζί με τη σκόνη, το εκρηκτικό σύννεφο αποτελούνταν κυρίως από τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του θείου, υδροχλωρίου και αερίων υδροφθορίου. Τα αέρια συνδυάστηκαν με νερό στην ατμόσφαιρα και προκάλεσαν όξινη βροχή, καταστρέφοντας σπαρτά και σκοτώνοντας ζώα σε φάρμες. Οι συνέπειες, βέβαια, ήταν περισσότερο σοβαρές στην Ισλανδία, τελικά περισσότερο από το 75% των κτηνοτροφικών της ζώων και 25% του ανθρώπινου πληθυσμού της πέθαναν από λιμό ή από τις τοξικές επιδράσεις των νεφών που προήλθαν από τις εκρήξεις του Laki. Οι συνέπειες επέδρασαν όμως και πολύ μακρύτερα από την Ισλανδία. Θερμοκρασιακά δεδομένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες υποδηλώνουν πως είχαν σημειωθεί ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες το χειμώνα του 1783 1784. Στην ουσία, η θερμοκρασία μειώθηκε περίπου ένα βαθμό Κελσίου σε ολόκληρο το Βόρειο Ημισφαίριο. Αυτό ίσως να μη φαίνεται πολύ, αλλά είχε τεράστια αποτελέσματα σε όρους αποθεμάτων τροφής και στην επιβίωση των ανθρώπων του Βόρειου Ημισφαιρίου. Για σύγκριση, η παγκόσμια θερμοκρασία της πιο πρόσφατης Εποχής των Παγετώνων ήταν μόνο περίπου πέντε βαθμούς Κελσίου χαμηλότερα από τη θερμοκρασία αυτή.
Υπάρχου πολλοί λόγοι που εξηγούν γιατί οι μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις έχουν τόσο εκτεταμένα αποτελέσματα στο παγκόσμιο κλίμα. Πρώτον, οι ηφαιστειακές εκρήξεις παράγουν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, ένα αέριο που είναι γνωστό ότι συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Τέτοια αέρια θερμοκηπίου παγιδεύουν τη θερμότητα που αντανακλάται από την επιφάνεια της γης σχηματίζοντας ένα είδος μόνωσης γύρω από τον πλανήτη. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι θεμελιώδες για την επιβίωσή μας διότι διατηρεί τη θερμοκρασία του πλανήτη μας σε μια βιώσιμη κλίμακα. Παρ' όλα αυτά, υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία ότι η παραγωγή μας σε αέρια όπως το διοξείδιο του άνθρακα από την καύση φυσικών καυσίμων μπορεί να πιέζει ακόμα περισσότερο το σύστημα, έχοντας ως αποτέλεσμα την υπέρμετρη θέρμανση σε παγκόσμια κλίμακα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ηφαιστειακές εκρήξεις προσθέτουν διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, αλλά σε σύγκριση με την ποσότητα που παράγεται από ανθρώπινες δραστηριότητες, η επίδρασή τους είναι πρακτικά ασήμαντη: οι ηφαιστειακές εκρήξεις παράγουν περίπου 110 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου κάθε χρόνο, ενώ οι ανθρώπινες δραστηριότητες παράγουν περίπου 10.000 φορές περισσότερη ποσότητα.
Η κατά πολύ σημαντικότερη κλιματική επίδραση των ηφαιστείων οφείλεται στην παραγωγή ατμοσφαιρικής καταχνιάς. Οι στήλες από μεγάλες εκρήξεις εκτοξεύουν σωματίδια στάχτης και πλούσια σε θείο αέρια στην τροπόσφαιρα και τη στρατόσφαιρα και τα σύννεφα αυτά μπορούν να περικυκλώσουν τη γη μέσα σε βδομάδες της ηφαιστειακής δραστηριότητας. Τα μικρά σωματίδια της στάχτης μειώνουν την ποσότητα του ηλιακού φωτός που φτάνει στην επιφάνεια της γης και μειώνουν τις μέσες παγκόσμιες θερμοκρασίες. Τα θειικά αέρια συνδυάζονται με νερό στην ατμόσφαιρα και σχηματίζουν όξινα αεροζόλ που επίσης απορροφούν την εισερχόμενη ηλιακή ακτινοβολία και τη στέλνουν πίσω στο διάστημα.
Η στάχτη και τα σύννεφα από αέρια και νερό που προέρχονται από μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις διασπείρονται γρήγορα μέσα στην ατμόσφαιρα. Στις 26 και 27 Αυγούστου του 1883, το ηφαίστειο Κρακατόα εξεράγη σε ένα καταστροφικό συμβάν που εκτόξευσε περίπου 20 κυβικά χιλιόμετρα υλικού σε μια στήλη που ήταν περίπου 40 χιλιόμετρα ψιλή. Αμέσως επήλθε σκοτεινιά στα γειτονικά νησιά της Ινδονησίας, στην Ιάβα και τη Σουμάτρα. Λεπτά σωματίδια ωστόσο, παρασύρθηκαν από τα ατμοσφαιρικά ρεύματα προς τη Δύση. Μέχρι το απόγευμα της 28ης Αυγούστου, η καταχνιά από την έκρηξη στο Κρακατόα είχε φτάσει στη Βόρεια Αφρική και μέχρι την 9η Σεπτεμβρίου είχε κυκλώσει τη γη, κάνοντας τον γύρο μερικές ακόμα φορές πριν καθαρίσει από την ατμόσφαιρα.
Αρχικά, οι επιστήμονες πίστευαν πως τα ηφαιστειακά σύννεφα στάχτης στη στρατόσφαιρα ήταν εκείνα που είχαν την κύρια επίδραση στις παγκόσμιες θερμοκρασίες. Η έκρηξη του ηφαιστείου El Chichon στο Μεξικό όμως, άλλαξε αυτή την άποψη. Μόλις δύο χρόνια νωρίτερα, η μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου της Αγίας Ελένης είχε μειώσει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες κατά περίπου 0,1 βαθμό Κελσίου. Η κατά πολύ μικρότερη έκρηξη του El Chichon αντίθετα, είχε τρεις με πέντε φορές μεγαλύτερο αποτέλεσμα παγκόσμιας θερμοκρασιακής μείωσης. Παρά το μικρότερο σύννεφο στάχτης, το El Chichon εκτόξευσε περισσότερο από σαρανταπλάσια ποσότητα αερίων που ήταν πλούσια σε θείο από όσα είχαν εκτοξευθεί από το ηφαίστειο του όρους της Αγίας Ελένης, κάτι που αποκάλυψε ότι ο σχηματισμός θειικών αεροζόλ στην ατμόσφαιρα έχει πιο ουσιαστικό αποτέλεσμα στις παγκόσμιες θερμοκρασίες από την ποσότητα στάχτης που παράγεται σε μια έκρηξη. Τα θειικά αεροζόλ φαίνεται ότι χρειάζονται αρκετά χρόνια για να φύγουν από την ατμόσφαιρα, κάτι που είναι ένας από τους λόγους που τα αποτελέσματά τους είναι τόσο εκτεταμένα και έχουν τόσο μεγάλη διάρκεια.
Τα ατμοσφαιρικά αποτελέσματα των ηφαιστειακών εκρήξεων αποδείχτηκαν στην έκρηξη του βουνού Πινατούμπο το 1991 στις Φιλιππίνες. Το σύννεφο από την έκρηξη έφτασε σε ύψος 40 χιλιομέτρων και εκτοξεύτηκαν περίπου 17 εκατομμύρια τόνοι από διοξείδιο του θείου, δηλαδή πάνω από δύο φορές περισσότερο από την ποσότητα που είχε εκτοξευθεί από το El Chichon το 1982. Τα πλούσια σε θείο αέρια κύκλωσαν τον πλανήτη μέσα σε τρεις βδομάδες και προκάλεσαν ένα αποτέλεσμα παγκόσμιας ψύξης περίπου διπλάσιο από αυτό του El Chichon. Το Βόρειο Ημισφαίριο ψυχράνθηκε περίπου κατά 0,6 βαθμούς Κελσίου μεταξύ του 1992 και 1993. Ακόμα περισσότερο, τα σωματίδια από το αεροζόλ που είχε δημιουργηθεί ίσως να είχαν συμβάλλει στην επιτάχυνση του ρυθμού της ελάττωσης του όζοντος κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου. Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι πολλοί επιστήμονες ισχυρίζονται πως χωρίς το ψυκτικό αποτέλεσμα από μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις όπως αυτή του El Chichon και του βουνού Πινατούμπο, τα αποτελέσματα της υπερθέρμανσης του πλανήτη που οφείλονται σε ανθρώπινες δραστηριότητες θα ήταν κατά πολύ σοβαρότερα.
Οι μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις έχουν πρόσθετα κλιματικά αποτελέσματα πέρα από τη μείωση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και την όξινη βροχή. Η στάχτη και τα αέρια που διατηρούνται στην ατμόσφαιρα διασπούν το φως στο ερυθρό μήκος κύματος, έχοντας συχνά ως αποτέλεσμα υπέροχα χρωματιστά ηλιοβασιλέματα και ξημερώματα σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα εντυπωσιακά οπτικά αποτελέσματα του σύννεφου της έκρηξης στο Κρακατόα το 1883 παρατηρήθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο και πιθανότατα ενέπνευσαν πολλούς καλλιτέχνες και συγγραφείς στο έργο τους. Οι φωτοβόλες, παλλόμενες αντανακλάσεις του ερυθρής γραμμής στον ορίζοντα κατά τη Δύση του Ηλίου στον Τάμεση του Λονδίνου, που αποτυπώνονται από τον βρετανό ζωγράφο William Ascroft για παράδειγμα, ίσως να έχουν εμπνευστεί από το αποτέλεσμα της έκρηξης του Κρακατόα.
Το 1815, το ινδονησιακό ηφαίστειο Tambora προώθησε περισσότερη στάχτη και αέρια στην ατμόσφαιρα από οποιαδήποτε άλλη έκρηξη στην ιστορία και είχε ως αποτέλεσμα σημαντική ατμοσφαιρική ψύξη σε παγκόσμια κλίμακα, παρόμοια με του Κρακατόα μερικές δεκαετίες αργότερα. Η Νέα Αγγλία και η Ευρώπη είχαν χτυπηθεί ιδιαίτερα έντονα, με χιονοπτώσεις ακόμα και τον Αύγουστο και μαζικές καταστροφές σπαρτών. Τα ψυχρά, υγρά και δυσάρεστα κλιματικά αποτελέσματα της έκρηξης έδωσαν στο 1816 το όνομα 'η χρονιά δίχως καλοκαίρι' και ενέπνευσαν τον Λόρδο Βύρωνα να γράψει:
Ο λαμπρός Ήλιος εξαλείφθηκε και τα αστέρια Περιπλανιόντουσαν σκοτεινιασμένα στο απέραντο διάστημα Χωρίς ακτίνες και τροχιές, και η παγωμένη γη Αιωρούνταν τυφλή και μαυρισμένη στο ασέληνο αγέρι. Η αυγή ήρθε κι έφυγε και ήρθε Και δεν έφερε καμία ημέρα.
Λόρδος Βύρωνας, 'Σκοτεινιά' (Darkness)
Υπάρχει μια ιστορία που αναφέρει ότι ο Βύρωνας κάλεσε κάποιους φίλους του στο σπίτι του στην Ελβετία εκείνο το καλοκαίρι, για να χαλαρώσουν στις ακτές της λίμνης της Γενεύης. Η έλλειψη ήλιου και του θερμού καλοκαιριάτικου καιρού έκανε την ομάδα να οργανώσει έναν διαγωνισμό στον οποίο θα έγραφαν ιστορίες με φαντάσματα, έτσι ώστε να διασκεδάσουν. Μια από τους καλεσμένους, η Mary Shelley, έγραψε τη διάσημη νουβέλα Frankenstein για τον διαγωνισμό αυτό, αποδεικνύοντας πως μαζί με τις σημαντικές κλιματικές επιπτώσεις, οι ηφαιστειακές εκρήξεις μπορούν να έχουν κάποια μη αναμενόμενα και αρκετά μακρινά αποτελέσματα.
Αυτό που είχε παρατηρήσει ο Βενιαμίν Φραγκλίνος ήταν βέβαια το αποτέλεσμα της ηφαιστειακής δραστηριότητας. Μια κολοσσιαία έκρηξη του ηφαιστειακού συστήματος Laki (μια αλυσίδα από ηφαίστεια στην οποία η λάβα ξεσπά μέσω μιας ρωγμής στο έδαφος και όχι από ένα συγκεκριμένο σημείο) στην Ισλανδία προκάλεσε αυτές τις διαταραχές. Οι εκρήξεις του Laki παρήγαγαν περίπου 14 κυβικά χιλιόμετρα από βασάλτη (λεπτή, μαύρη, ρευστή λάβα) κατά τη διάρκεια περισσοτέρων από οκτώ μηνών δραστηριότητας.
Ακόμα σημαντικότερα από την άποψη του παγκόσμιου κλίματος ωστόσο, το συμβάν του Laki παρήγαγε επίσης ένα σύννεφο στάχτης που πιθανότατα είχε φτάσει μέχρι τη στρατόσφαιρα. Αυτό το σύννεφο προκάλεσε μια πυκνή καταχνιά στην Ευρώπη που σκοτείνιασε τον Ήλιο, ίσως μέχρι και τη Σιβηρία. Μαζί με τη σκόνη, το εκρηκτικό σύννεφο αποτελούνταν κυρίως από τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του θείου, υδροχλωρίου και αερίων υδροφθορίου. Τα αέρια συνδυάστηκαν με νερό στην ατμόσφαιρα και προκάλεσαν όξινη βροχή, καταστρέφοντας σπαρτά και σκοτώνοντας ζώα σε φάρμες. Οι συνέπειες, βέβαια, ήταν περισσότερο σοβαρές στην Ισλανδία, τελικά περισσότερο από το 75% των κτηνοτροφικών της ζώων και 25% του ανθρώπινου πληθυσμού της πέθαναν από λιμό ή από τις τοξικές επιδράσεις των νεφών που προήλθαν από τις εκρήξεις του Laki. Οι συνέπειες επέδρασαν όμως και πολύ μακρύτερα από την Ισλανδία. Θερμοκρασιακά δεδομένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες υποδηλώνουν πως είχαν σημειωθεί ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες το χειμώνα του 1783 1784. Στην ουσία, η θερμοκρασία μειώθηκε περίπου ένα βαθμό Κελσίου σε ολόκληρο το Βόρειο Ημισφαίριο. Αυτό ίσως να μη φαίνεται πολύ, αλλά είχε τεράστια αποτελέσματα σε όρους αποθεμάτων τροφής και στην επιβίωση των ανθρώπων του Βόρειου Ημισφαιρίου. Για σύγκριση, η παγκόσμια θερμοκρασία της πιο πρόσφατης Εποχής των Παγετώνων ήταν μόνο περίπου πέντε βαθμούς Κελσίου χαμηλότερα από τη θερμοκρασία αυτή.
Υπάρχου πολλοί λόγοι που εξηγούν γιατί οι μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις έχουν τόσο εκτεταμένα αποτελέσματα στο παγκόσμιο κλίμα. Πρώτον, οι ηφαιστειακές εκρήξεις παράγουν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, ένα αέριο που είναι γνωστό ότι συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Τέτοια αέρια θερμοκηπίου παγιδεύουν τη θερμότητα που αντανακλάται από την επιφάνεια της γης σχηματίζοντας ένα είδος μόνωσης γύρω από τον πλανήτη. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι θεμελιώδες για την επιβίωσή μας διότι διατηρεί τη θερμοκρασία του πλανήτη μας σε μια βιώσιμη κλίμακα. Παρ' όλα αυτά, υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία ότι η παραγωγή μας σε αέρια όπως το διοξείδιο του άνθρακα από την καύση φυσικών καυσίμων μπορεί να πιέζει ακόμα περισσότερο το σύστημα, έχοντας ως αποτέλεσμα την υπέρμετρη θέρμανση σε παγκόσμια κλίμακα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ηφαιστειακές εκρήξεις προσθέτουν διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, αλλά σε σύγκριση με την ποσότητα που παράγεται από ανθρώπινες δραστηριότητες, η επίδρασή τους είναι πρακτικά ασήμαντη: οι ηφαιστειακές εκρήξεις παράγουν περίπου 110 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου κάθε χρόνο, ενώ οι ανθρώπινες δραστηριότητες παράγουν περίπου 10.000 φορές περισσότερη ποσότητα.
Η κατά πολύ σημαντικότερη κλιματική επίδραση των ηφαιστείων οφείλεται στην παραγωγή ατμοσφαιρικής καταχνιάς. Οι στήλες από μεγάλες εκρήξεις εκτοξεύουν σωματίδια στάχτης και πλούσια σε θείο αέρια στην τροπόσφαιρα και τη στρατόσφαιρα και τα σύννεφα αυτά μπορούν να περικυκλώσουν τη γη μέσα σε βδομάδες της ηφαιστειακής δραστηριότητας. Τα μικρά σωματίδια της στάχτης μειώνουν την ποσότητα του ηλιακού φωτός που φτάνει στην επιφάνεια της γης και μειώνουν τις μέσες παγκόσμιες θερμοκρασίες. Τα θειικά αέρια συνδυάζονται με νερό στην ατμόσφαιρα και σχηματίζουν όξινα αεροζόλ που επίσης απορροφούν την εισερχόμενη ηλιακή ακτινοβολία και τη στέλνουν πίσω στο διάστημα.
Η στάχτη και τα σύννεφα από αέρια και νερό που προέρχονται από μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις διασπείρονται γρήγορα μέσα στην ατμόσφαιρα. Στις 26 και 27 Αυγούστου του 1883, το ηφαίστειο Κρακατόα εξεράγη σε ένα καταστροφικό συμβάν που εκτόξευσε περίπου 20 κυβικά χιλιόμετρα υλικού σε μια στήλη που ήταν περίπου 40 χιλιόμετρα ψιλή. Αμέσως επήλθε σκοτεινιά στα γειτονικά νησιά της Ινδονησίας, στην Ιάβα και τη Σουμάτρα. Λεπτά σωματίδια ωστόσο, παρασύρθηκαν από τα ατμοσφαιρικά ρεύματα προς τη Δύση. Μέχρι το απόγευμα της 28ης Αυγούστου, η καταχνιά από την έκρηξη στο Κρακατόα είχε φτάσει στη Βόρεια Αφρική και μέχρι την 9η Σεπτεμβρίου είχε κυκλώσει τη γη, κάνοντας τον γύρο μερικές ακόμα φορές πριν καθαρίσει από την ατμόσφαιρα.
Αρχικά, οι επιστήμονες πίστευαν πως τα ηφαιστειακά σύννεφα στάχτης στη στρατόσφαιρα ήταν εκείνα που είχαν την κύρια επίδραση στις παγκόσμιες θερμοκρασίες. Η έκρηξη του ηφαιστείου El Chichon στο Μεξικό όμως, άλλαξε αυτή την άποψη. Μόλις δύο χρόνια νωρίτερα, η μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου της Αγίας Ελένης είχε μειώσει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες κατά περίπου 0,1 βαθμό Κελσίου. Η κατά πολύ μικρότερη έκρηξη του El Chichon αντίθετα, είχε τρεις με πέντε φορές μεγαλύτερο αποτέλεσμα παγκόσμιας θερμοκρασιακής μείωσης. Παρά το μικρότερο σύννεφο στάχτης, το El Chichon εκτόξευσε περισσότερο από σαρανταπλάσια ποσότητα αερίων που ήταν πλούσια σε θείο από όσα είχαν εκτοξευθεί από το ηφαίστειο του όρους της Αγίας Ελένης, κάτι που αποκάλυψε ότι ο σχηματισμός θειικών αεροζόλ στην ατμόσφαιρα έχει πιο ουσιαστικό αποτέλεσμα στις παγκόσμιες θερμοκρασίες από την ποσότητα στάχτης που παράγεται σε μια έκρηξη. Τα θειικά αεροζόλ φαίνεται ότι χρειάζονται αρκετά χρόνια για να φύγουν από την ατμόσφαιρα, κάτι που είναι ένας από τους λόγους που τα αποτελέσματά τους είναι τόσο εκτεταμένα και έχουν τόσο μεγάλη διάρκεια.
Τα ατμοσφαιρικά αποτελέσματα των ηφαιστειακών εκρήξεων αποδείχτηκαν στην έκρηξη του βουνού Πινατούμπο το 1991 στις Φιλιππίνες. Το σύννεφο από την έκρηξη έφτασε σε ύψος 40 χιλιομέτρων και εκτοξεύτηκαν περίπου 17 εκατομμύρια τόνοι από διοξείδιο του θείου, δηλαδή πάνω από δύο φορές περισσότερο από την ποσότητα που είχε εκτοξευθεί από το El Chichon το 1982. Τα πλούσια σε θείο αέρια κύκλωσαν τον πλανήτη μέσα σε τρεις βδομάδες και προκάλεσαν ένα αποτέλεσμα παγκόσμιας ψύξης περίπου διπλάσιο από αυτό του El Chichon. Το Βόρειο Ημισφαίριο ψυχράνθηκε περίπου κατά 0,6 βαθμούς Κελσίου μεταξύ του 1992 και 1993. Ακόμα περισσότερο, τα σωματίδια από το αεροζόλ που είχε δημιουργηθεί ίσως να είχαν συμβάλλει στην επιτάχυνση του ρυθμού της ελάττωσης του όζοντος κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου. Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι πολλοί επιστήμονες ισχυρίζονται πως χωρίς το ψυκτικό αποτέλεσμα από μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις όπως αυτή του El Chichon και του βουνού Πινατούμπο, τα αποτελέσματα της υπερθέρμανσης του πλανήτη που οφείλονται σε ανθρώπινες δραστηριότητες θα ήταν κατά πολύ σοβαρότερα.
Οι μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις έχουν πρόσθετα κλιματικά αποτελέσματα πέρα από τη μείωση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και την όξινη βροχή. Η στάχτη και τα αέρια που διατηρούνται στην ατμόσφαιρα διασπούν το φως στο ερυθρό μήκος κύματος, έχοντας συχνά ως αποτέλεσμα υπέροχα χρωματιστά ηλιοβασιλέματα και ξημερώματα σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα εντυπωσιακά οπτικά αποτελέσματα του σύννεφου της έκρηξης στο Κρακατόα το 1883 παρατηρήθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο και πιθανότατα ενέπνευσαν πολλούς καλλιτέχνες και συγγραφείς στο έργο τους. Οι φωτοβόλες, παλλόμενες αντανακλάσεις του ερυθρής γραμμής στον ορίζοντα κατά τη Δύση του Ηλίου στον Τάμεση του Λονδίνου, που αποτυπώνονται από τον βρετανό ζωγράφο William Ascroft για παράδειγμα, ίσως να έχουν εμπνευστεί από το αποτέλεσμα της έκρηξης του Κρακατόα.
Το 1815, το ινδονησιακό ηφαίστειο Tambora προώθησε περισσότερη στάχτη και αέρια στην ατμόσφαιρα από οποιαδήποτε άλλη έκρηξη στην ιστορία και είχε ως αποτέλεσμα σημαντική ατμοσφαιρική ψύξη σε παγκόσμια κλίμακα, παρόμοια με του Κρακατόα μερικές δεκαετίες αργότερα. Η Νέα Αγγλία και η Ευρώπη είχαν χτυπηθεί ιδιαίτερα έντονα, με χιονοπτώσεις ακόμα και τον Αύγουστο και μαζικές καταστροφές σπαρτών. Τα ψυχρά, υγρά και δυσάρεστα κλιματικά αποτελέσματα της έκρηξης έδωσαν στο 1816 το όνομα 'η χρονιά δίχως καλοκαίρι' και ενέπνευσαν τον Λόρδο Βύρωνα να γράψει:
Ο λαμπρός Ήλιος εξαλείφθηκε και τα αστέρια Περιπλανιόντουσαν σκοτεινιασμένα στο απέραντο διάστημα Χωρίς ακτίνες και τροχιές, και η παγωμένη γη Αιωρούνταν τυφλή και μαυρισμένη στο ασέληνο αγέρι. Η αυγή ήρθε κι έφυγε και ήρθε Και δεν έφερε καμία ημέρα.
Λόρδος Βύρωνας, 'Σκοτεινιά' (Darkness)
Υπάρχει μια ιστορία που αναφέρει ότι ο Βύρωνας κάλεσε κάποιους φίλους του στο σπίτι του στην Ελβετία εκείνο το καλοκαίρι, για να χαλαρώσουν στις ακτές της λίμνης της Γενεύης. Η έλλειψη ήλιου και του θερμού καλοκαιριάτικου καιρού έκανε την ομάδα να οργανώσει έναν διαγωνισμό στον οποίο θα έγραφαν ιστορίες με φαντάσματα, έτσι ώστε να διασκεδάσουν. Μια από τους καλεσμένους, η Mary Shelley, έγραψε τη διάσημη νουβέλα Frankenstein για τον διαγωνισμό αυτό, αποδεικνύοντας πως μαζί με τις σημαντικές κλιματικές επιπτώσεις, οι ηφαιστειακές εκρήξεις μπορούν να έχουν κάποια μη αναμενόμενα και αρκετά μακρινά αποτελέσματα.
Ηφαίστεια της Ν. Αμερικής
Η περιοχή των Άνδεων θεωρείται η πιο ηφαιστειώδης χώρα του κόσμου με πάρα πολλά ενεργά ηφαίστεια, από τα οποία το Κοτοπάξι (5.897 μ.) του Ισημερινού θεωρείται το υψηλότερο ενεργό ηφαίστειο του κόσμου. Άλλα ενεργά ηφαίστεια των Άνδεων, από τα ψηλότερα, είναι το Σαχάμα της Βολιβίας και το Χιμποράθο του Ισημερινού.
Μύθοι για ηφαίστεια της Αμερικής
Ο μύθος σχετικά με το Iztaccihuatl και το Popocatepetl έρχεται από τους αρχαίους Ναχούας. Καθώς προέρχεται από μια προφορική παράδοση, υπάρχουν πολλές εκδοχές της ίδιας ιστορίας. Υπάρχουν επίσης ποιήματα και τραγούδια, που εξιστορούν αυτή την όμορφη ιστορία. Πολλά χρόνια πριν ο Κορτές έρθει στο Μεξικό, οι Αζτέκοι ζούσαν στο Tenochtitlan, τη σημερινή πόλη του Μεξικού. Αρχηγός των Αζτέκων ήταν ένας διάσημος αυτοκράτορας, ο οποίος ήταν πολύ αγαπητός από όλους τους Ινδιάνους. Ο αυτοκράτωρ και η γυναίκα του, η αυτοκράτειρα, ανησυχούσαν πολύ, επειδή δεν είχαν παιδί. Μια μέρα η αυτοκράτειρα είπε στον αυτοκράτορα ότι πρόκειται να γεννήσει ένα παιδί. Γεννήθηκε ένα κοριτσάκι και ήταν τόσο όμορφο όσο η μητέρα του. Το ονόμασαν Iztaccihuatl, που σημαίνει «λευκή κυρία».Όλοι οι Ινδιάνοι αγαπούσαν την Izta και οι γονείς της την προετοίμαζαν να γίνει η αυτοκράτειρα των Αζτέκων. Όταν ενηλικιώθηκε, αγάπησε ένα λοχαγό της φυλής, που ονομαζόταν Popoca. Μια μέρα ξέσπασε πόλεμος και οι στρατιώτες έπρεπε να πάνε νότια να πολεμήσουν τον εχθρό. Ο αυτοκράτωρ είπε στον Popoca ότι έπρεπε να του φέρει το κεφάλι του αρχηγού των εχθρών επιστρέφοντας από τον πόλεμο, ώστε να μπορέσει να παντρευτεί την κόρη του. Μετά από πολλούς μήνες μάχης ένας πολεμιστής που μισούσε τον Popoca έστειλε ένα ψεύτικο μήνυμα στον αυτοκράτορα. Το μήνυμα έλεγε ότι ο στρατός είχε νικήσει στον πόλεμο, αλλά ο Popoca είχε πεθάνει στη μάχη. Ο αυτοκράτορας λυπήθηκε πολύ, όταν άκουσε τα νέα και, όταν η Izta το έμαθε, δεν μπορούσε να σταματήσει να κλαίει. Αρνήθηκε να βγαίνει έξω και δεν έτρωγε πλέον. Μερικές μέρες αργότερα αρρώστησε και πέθανε από λύπη. Καθώς ο αυτοκράτορας ετοίμαζε την κηδεία της, ο Popoca και οι στρατιώτες έφτασαν νικητές από τον πόλεμο. Ο αυτοκράτορας ξαφνιάστηκε όταν είδε τον Popoca και του είπε ότι άλλοι στρατιώτες είχαν αναγγείλει το θάνατό του. Έπειτα του είπε ότι η Izta είχε πεθάνει. Ο Popoca λυπήθηκε πολύ. Πήρε το σώμα της Izta και άφησε την πόλη. Περπάτησε πολύ μέχρι που έφτασε σε κάποια βουνά όπου διέταξε τους στρατιώτες του να φτιάξουν ένα «νεκρικό τραπέζι» με λουλούδια και έβαλε την Izta ξαπλωμένη στην κορυφή του. Έπειτα γονάτισε ώστε να βλέπει προς την Izta και πέθανε επίσης από λύπη. Οι θεοί συγκινημένοι από τη θυσία του Popoca μετέτρεψαν τα νεκρικά τραπέζια και τα σώματα σε σπουδαία ηφαίστεια. Το μεγαλύτερο ηφαίστειο είναι το Popocatepetl, το οποίο στη γλώσσα των Ναχούας σημαίνει «βουνό που καπνίζει». Μερικές φορές βγάζει καπνό δείχνοντας έτσι ότι ακόμα κοιτά προς την Izta, η οποία κοιμάται στο πλάι του. Ηφαίστειο Mazama (ΗΠΑ) Το βουνό Mazama είναι ένα κατεστραμμένο ηφαίστειο στην πολιτεία του Όριγκον στις ΗΠΑ. Μετά την έκρηξη του ηφαιστείου δημιουργήθηκε μια λίμνη στον κρατήρα του. Οι άνθρωποι εξήγησαν τις βίαιες εκρήξεις του Mazama ως πόλεμο μεταξύ δύο θεών, του La-o και του Skell. Σύμφωνα με ινδιάνικο μύθο, ο La-o ήταν το κύριο πνεύμα που ήταν εγκατεστημένο στην περιοχή της λίμνης. Κάτω από τον έλεγχό του ήταν πολλά μικρότερα πνεύματα, που μπορούσαν να αλλάζουν τη μορφή τους κατά βούληση. Πολλά απ’ αυτά ήταν τέρατα διαφόρων ειδών. Μεταξύ τους ο δράκος που μπορούσε, αν το επέλεγε, να φτάσει ψηλά τα δυνατά του χέρια, ως την κορυφή των βράχων και να σύρει κάτω στον κρύο πυθμένα της λίμνης κάθε τολμηρό τουρίστα. Τα πνεύματα των όντων που ήταν κάτω από τον έλεγχο του La-o έπαιρναν τη μορφή πολλών ζώων της σημερινής εποχής, όταν ήθελαν να βγουν έξω στη στεριά/στην επιφάνεια.Ο Skell ήταν ένα ισχυρό πνεύμα του οποίου η επικράτεια ήταν η περιοχή ενός βάλτου. Είχε πολλούς υπηκόους, οι οποίοι έπαιρναν τη μορφή πουλιών και τεράτων, όταν έβγαιναν στη στεριά, όπως αντιλόπης, φαλακρού αετού, χρυσού αετού και άλλων.Ένας σφοδρός πόλεμος ξέσπασε μεταξύ του La-o και του Skell και των ακολούθων τους, ο οποίος λυσσομανούσε για πολύ καιρό. Τελικά ο Skell πληγώθηκε στη δική του περιοχή και η καρδιά του ξεσκίστηκε από το σώμα του και μεταφέρθηκε θριαμβευτικά στην περιοχή του La-o. Όλοι προσκλήθηκαν σε μια μεγάλη γιορτή λόγω του θανάτου του Skell. Ακόμα και οι ακόλουθοι του Skell ήταν καλεσμένοι. Στην πορεία της γιορτής η καρδιά του Skell τιναζόταν από χέρι σε χέρι σαν παιχνίδι. Οι άνθρωποι του Skell γνώριζαν ότι αν η καρδιά του Skell μπορούσε να αποκατασταθεί στο σώμα του, θα μπορούσε να ζήσει πάλι και με μυστική συνεννόηση μεταξύ τους περίμεναν την ευκαιρία τους. Τελικά όταν αυτή (η καρδιά) έφτασε στα χέρια της Αντιλόπης, αυτή έτρεξε γρήγορα προς τα ανατολικά σαν τον άνεμο. Όταν κουράστηκε, πέρασε την καρδιά στο Φαλακρό Αετό και αυτός με τη σειρά του στο Χρυσό Αετό και ούτω καθεξής και, μολονότι οι άνθρωποι του La-o τους κατεδίωκαν με μεγάλη ταχύτητα, απέτυχαν να προφτάσουν το γρήγορο κομιστή της πολύτιμης καρδιάς. Τελικά άκουσαν από μακριά τη φωνή του Περιστεριού, ενός ακόμη ανθρώπου του Skell, και εγκατέλειψαν την καταδίωξη.Η καρδιά του Skell επέστρεψε στο σώμα του και έζησε πάλι και ο πόλεμος συνεχίστηκε. Ο La-o ήταν καταβεβλημένος και σκοτώθηκε. Το σώμα του μεταφέρθηκε στην περιοχή του. Όμως ένα λάθος μήνυμα μεταφέρθηκε στα τέρατα του La-o στη λίμνη, ότι δηλαδή ο Skell είχε ξανασκοτωθεί. Το σώμα κομματιάστηκε και εκσφενδονίστηκε στο νερό. Καθώς κάθε κομμάτι του σώματος πεταγόταν στη λίμνη, τα τέρατα του La-o το καταβρόχθιζαν. Αλλά όταν πετάχτηκε το κεφάλι, αναγνώρισαν ότι ήταν του δικού τους θεού και αρνήθηκαν να το αγγίξουν.Ηφαίστειο St. Helen's (ΗΠΑ) Οι ιθαγενείς Αμερικάνοι στην περιοχή της πολιτείας Ουάσιγκτον είχαν τις δικές τους ιστορίες για τα άγρια βουνά που βρίσκονταν κοντά τους. Αυτά τα βουνά, γνωστά σήμερα ως Mount St Helen’s, Mount Hood και Mount Adams πίστευαν ότι ήταν άνθρωποι. Σύμφωνα με το μύθο τους, το βουνό St. Helen ήταν κάποτε μια όμορφη κοπέλα που ονομαζόταν Loowit. Δύο αδέλφια, ο Wyeast και ο Klickitat αγάπησαν τη Loowit, αλλά αυτή δεν μπορούσε να διαλέξει έναν απ’ αυτούς. Τα αδέλφια αγωνίστηκαν γι’ αυτήν καταστρέφοντας δάση και κοιλάδες. Τόσο θυμωμένος ήταν ο πατέρας των δύο αγοριών με αυτή τη σύγκρουση, που μετέτρεψε και τους τρεις σε βουνά. Επειδή η Loowit ήταν πολύ όμορφη, το βουνό της ήταν το καλύτερο σε σχήμα και σε χρώμα (Mount St. Helen). Το βουνό του Wyeast (Mount Hood) κοιτά προς αυτή με περηφάνια και το βουνό του Κlickitat (Mount Adams) κλίνει το κεφάλι του και το βλέμμα του προς το βουνό St. Helen.Ηφαίστειο Kilauea (ΗΠΑ) Τα ηφαίστεια κατέχουν ξεχωριστή θέση στην ιστορία και τη μυθολογία της Χαβάης. Το Kilauea, ένα από τα ενεργά ηφαίστεια του κόσμου, ήταν η κατοικία της θεάς Pele. Η Pele, στη μυθολογία της Χαβάης, ήταν η θεά της φωτιάς, της αστραπής, του χορού, των ηφαιστείων και της βίας. Η Pele ήταν πολύ όμορφη αλλά και πολύ οξύθυμη. Πίστευαν οι άνθρωποι ότι προκαλούσε σεισμούς χτυπώντας τα πόδια της στη γη και δημιουργούσε ηφαιστειακές εκρήξεις σκάβοντας στο βουνό με το μαγικό της ραβδί. Υπάρχουν αρκετοί μύθοι και θρύλοι, στους οποίους πρωταγωνιστεί η Pele. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε σε ορισμένους απ’ αυτούς. Η Pele ήταν μια σπουδαία ταξιδιώτης. Ήρθε στη Χαβάη από την Ταϊτή, αλλά οι λόγοι του ταξιδιού της διαφέρουν. Κάποιοι μύθοι λένε ότι άφησε την Ταϊτή για να ξεφύγει από την οργή της μεγαλύτερης αδελφής της, της οποίας έκλεψε τον άντρα. Σε άλλες ιστορίες αναφέρεται ότι έφυγε από την Ταϊτή εξαιτίας μιας μεγάλης πλημμύρας ή ότι πήγε στη Χαβάη, επειδή ήθελε να ταξιδέψει. Η άφιξή της στη Χαβάη συνοδεύτηκε από ισχυρές ηφαιστειακές εκρήξεις. Επισκέφτηκε αρκετά νησιά ψάχνοντας μέρος για να μείνει, αλλά η θάλασσα συνεχώς πλημμύριζε τις περιοχές που επέλεγε για σπίτι. Τελικά βρήκε καταφύγιο στο ηφαίστειο Kilauea. Αφού εγκαταστάθηκε στο Kilauea, η Pele ταξίδεψε σε ένα γειτονικό νησί και εκεί γνώρισε και αγάπησε ένα νεαρό αρχηγό που ονομαζόταν Lohiau. Αφού επέστρεψε στο σπίτι της, έστειλε τη μικρότερη αδελφή της να πάει και να της φέρει το νεαρό αρχηγό. Έδωσε στην αδελφή της υπερφυσικές δυνάμεις, της οποίες η νεαρή γυναίκα χρησιμοποίησε για να ξεπεράσει διάφορα εμπόδια κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Όταν η αδελφή της έφτασε στο σπίτι του Lohiau, έμαθε ότι ο νεαρός πέθανε από την καρδιά του λόγω του πόθου του για την Pele. Τότε αυτή πήρε το πνεύμα του και χρησιμοποίησε τις μαγικές της δυνάμεις, για να τον επαναφέρει στη ζωή. Εν τω μεταξύ η Pele άρχισε να ανησυχεί και φανταζόταν ότι η αδελφή της της έκλεψε τον άντρα. Έτσι οργισμένη έστειλε ένα κύμα λάβας και σκότωσε την καλύτερη φίλη της αδελφής της. Όταν τελικά η αδελφή της Pele έφερε το νεαρό στο Kilauea, έμαθε για το θάνατο της φίλης της. Λυπημένη αγκάλιασε το Lohiau, τον οποίο αγαπούσε. Η Pele το είδε αυτό και έστειλε περισσότερη λάβα, για να σκοτώσει το Lohiau. Προστατευόμενη από τις μαγικές δυνάμεις της, η αδελφή της Pele έφερε πάλι το Lohiau στη ζωή και πήγε να ζήσει μαζί του στο νησί του. Μια άλλη ιστορία αναφέρει ότι οι εκρήξεις των ηφαιστείων οφείλονταν στη διαμάχη της Pele και της αδελφή της. Η Pele διώχτηκε από τον πατέρα της από την Ταϊτή, επειδή είχε άσχημο χαρακτήρα και συνεχείς εκρήξεις θυμού. Έφυγε από το νησί της με μια βάρκα με έναν αδελφό της, που την οδήγησε στη Χαβάη. Όμως κάτι έκανε στην αδελφή της και την εξόργισε. Γι’ αυτό η αδελφή της την ακολούθησε και προκαλούσε πλημμύρα σε κάθε σπίτι που προσπαθούσε η Pele να χτίσει. Τελικά η Pele κατασπαράχτηκε από την αδελφή της και τα οστά της σχημάτισαν ένα μικρό λόφο.
Ηφαίστειο Γελοουστοουν:Υπόγεια ωρολογιακή βόμβα απειλεί την Αμερική.
Υπόγεια ωρολογιακή βόμβα απειλεί την Αμερική ΗΠΑ: το υπέδαφος του Πάρκου Γέλοουστοουν κρύβει ένα ηφαίστειο Ο θερμοπίδακας Κασλ στο Γέλοουστοουν. Οι πολλές θερμές πηγές που βρίσκονται στο εθνικό πάρκο των ΗΠΑ αποτελούν μια ένδειξη για το τι κρύβεται από κάτω: περιοχές όπου βράζει το λειωμένο μάγμα, αέρια σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες και υδροθερμικά υγρά Βαθιά, κάτω από το Πάρκο Γέλοουστοουν των ΗΠΑ βρίσκεται ένα μεγάλο ηφαίστειο, το οποίο εάν εκραγεί θα καταστρέψει το μεγαλύτερο μέρος της χώρας και οι επιπτώσεις θα είναι τεράστιες για όλο τον πλανήτη. Τον τελευταίο καιρό οι επιστήμονες παρατηρούν κάποιες ανησυχητικές κινήσεις. Μήπως ήρθε η ώρα να ανησυχήσουμε κι εμείς; Oι επισκέπτες στο Εθνικό Πάρκο Γέλοουστοουν στις βορειοδυτικές ΗΠΑ έπρεπε έως τώρα να προσέχουν μήπως συναντήσουν αρκούδες ή μήπως πέσουν σε κάποιο θερμοπίδακα. Τώρα θα πρέπει να ανησυχούν μη τυχόν και εκραγεί η γη κάτω από τα πόδια τους. Νέα γεωλογικά στοιχεία που δημοσιεύθηκαν χθες στην επιστημονική επιθεώρηση «Science» δείχνουν ότι το πάρκο αυτό δεν διαθέτει μόνο πανέμορφα τοπία και πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Οι θερμές πηγές αποτελούν μια ένδειξη για το τι κρύβεται από κάτω: περιοχές όπου βράζει το λειωμένο μάγμα, αέρια σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες και υδροθερμικά υγρά. Το Πάρκο Γέλοουστοουν βρίσκεται επάνω σε ένα από τα πιο «καυτά σημεία» του πλανήτη μας, όπου σχισμές στον φλοιό της Γης, οι οποίες δημιουργήθηκαν από ηφαιστειακές εκρήξεις πριν από αιώνες, επέτρεψαν σε γιγαντιαία ρεύματα λειωμένης πέτρας ή μάγματος να έρθουν πιο κοντά απ΄ ό,τι συνήθως στην επιφάνεια. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, συμβαίνει κάτι εντυπωσιακό και ανησυχητικό ταυτόχρονα: το μάγμα κινείται. Και το ίδιο συμβαίνει με το Γέλοουστοουν. Τα τελευταία τρία χρόνια, σύμφωνα με μελέτες, το έδαφος στην ηφαιστειακή καλντέρα που εκτείνεται σε απόσταση 1.500 τετραγωνικών χιλιομέτρων υψώνεται προς τον ουρανό με ρυθμό τουλάχιστον 7,62 εκατοστών τον χρόνο, δηλαδή τριπλάσιο απ΄ ό,τι έχει παρατηρηθεί έως σήμερα στη γη. Γεγονός που προκαλεί την προφανή ερώτηση: τι συμβαίνει κάτω από το πάρκο; Και τι πρόκειται να συμβεί; πηγή:http://www.tanea.gr//Article.aspx?d=20071129&nid=6722990&sn=&spid=877Μεγάλη έκρηξη κάθε 650.000 χρόνια ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ γνωρίζουν ότι η άποψη πως το Γέλοουστοουν αποτελεί μία ηφαιστειακή βόμβα έτοιμη να εκραγεί δεν είναι κάτι που οι υπεύθυνοι για τον τουρισμό στο πάρκο θέλουν να διαφημίσουν. «Δεν υπάρχουν στοιχεία επικείμενης έκρηξης. Αυτό είναι το σημαντικό», λέει ο Ρόμπερτ Σμιθ, καθηγητής Γεωφυσικής στο Πανεπιστήμιο της Γιούτας, επικεφαλής της έρευνας. «Πολλές καλντέρες σε όλον τον κόσμο ανεβαίνουν και κατεβαίνουν επί δεκαετίες χωρίς να εκραγούν». Παρ΄ όλα αυτά, εάν συνέβαινε στο πάρκο μία μεγάλη έκρηξη σήμερα, θα προκαλούσε μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές που έχει ζήσει ο πλανήτης. Θυμάστε την έκρηξη στο βουνό της Αγίας Ελένης το 1980, που κατέστρεψε εντελώς 390 χιλιόμετρα εύφορης γης; Οι επιπτώσεις στο Γέλοουστοουν θα είναι εκατονταπλάσιες. Μπορεί όμως να βρισκόμαστε μπροστά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Οι γεωλόγοι πιστεύουν ότι αυτό το τεράστιο ηφαίστειο εκρήγνυται κάθε 650.000 χρόνια. Υπολογίζουν ότι έχουν υπάρξει 140 τέτοιες εκρήξεις σε περίοδο 16 εκατομμυρίων ετών και η τελευταία φορά που εξερράγη ήταν πριν από 640.000 χρόνια. Μήπως λοιπόν πρέπει να περιμένουμε κάτι τέτοιο; Σε περιοχές όπως το Γέλοουστοουν όπου το μάγμα μπορεί να ξεχειλίσει σε διάφορες περιοχές, δεν υπάρχουν ασφαλείς μέθοδοι πρόβλεψης. «Χρησιμοποιούμε τη λέξη “ανήσυχα” για να περιγράψουμε αυτά τα συστήματα», παρατηρεί ο καθηγητής Σμιθ. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε αυτή τη στιγμή είναι να ευχόμαστε ότι η καλντέρα θα αρχίσει να κατεβαίνει και πάλι. Αλλιώς, αυτή προβλέπεται να είναι μία έκρηξη οι επιπτώσεις της οποίας θα γίνουν αισθητές τουλάχιστον στον μισό πλανήτη.
το ηφαίστειο της Νισύρου
Το πιο συναρπαστικό σημείο του νησιού είναι στο κέντρο του ο κρατήρας του Πολυβάτη, του ηφαιστείου που κυριαρχεί στη Νίσυρο. Το τοπίο είναι πραγματικά σεληνιακό εδώ, ενώ η μυρωδιά του θείου και το κίτρινο χρώμα του δημιουργούν μια μοναδική ατμόσφαιρα στον επισκέπτη.
Η Νίσυρος είναι το νεότερο από τα μεγάλα ηφαιστειακά κέντρα της Ελλάδας και μαζί με τα Μέθανα, τη Μήλο και τη Σαντορίνη, περιλαμβάνεται στα ενεργά ηφαίστεια της χώρας
Τα παλαιότερα πετρώματα έχουν ηλικία 160.000 ετών και τα νεότερα είναι 15.000 ετών. Το έδαφος του νησιού αποτελείται από ηφαιστειακά πετρώματα με εξάρσεις όγκων που δημιουργήθηκαν από πιο παλιές δράσεις του ηφαιστείου. Το ηφαίστειο αποτελείται από τρεις κρατήρες, εκ των οποίων ο ένας ο «Πολυβώτης» έχει διάμετρο 260 μέτρα και βάθος 30 μέτρα και μπορείτε να τον επισκεφθείτε. Εκεί υπάρχει και ένα μονοπάτι το οποίο κατεβαίνει μέχρι το βάθος του πυθμένα όπου από τις μικρές τρύπες στη γη, τις «ξεφυσίστρες» όπως τις αποκαλούν οι ντόπιοι, βγαίνει το θείο σκορπίζοντας τη χαρακτηριστική του μυρωδιά στην ατμόσφαιρα.
Η Νίσυρος είναι το νεότερο από τα μεγάλα ηφαιστειακά κέντρα της Ελλάδας και μαζί με τα Μέθανα, τη Μήλο και τη Σαντορίνη, περιλαμβάνεται στα ενεργά ηφαίστεια της χώρας
Τα παλαιότερα πετρώματα έχουν ηλικία 160.000 ετών και τα νεότερα είναι 15.000 ετών. Το έδαφος του νησιού αποτελείται από ηφαιστειακά πετρώματα με εξάρσεις όγκων που δημιουργήθηκαν από πιο παλιές δράσεις του ηφαιστείου. Το ηφαίστειο αποτελείται από τρεις κρατήρες, εκ των οποίων ο ένας ο «Πολυβώτης» έχει διάμετρο 260 μέτρα και βάθος 30 μέτρα και μπορείτε να τον επισκεφθείτε. Εκεί υπάρχει και ένα μονοπάτι το οποίο κατεβαίνει μέχρι το βάθος του πυθμένα όπου από τις μικρές τρύπες στη γη, τις «ξεφυσίστρες» όπως τις αποκαλούν οι ντόπιοι, βγαίνει το θείο σκορπίζοντας τη χαρακτηριστική του μυρωδιά στην ατμόσφαιρα.
Ιστορία δύο ηφαιστείων
Με πλανητικούς όρους, αυτό που συνέβη τον περασμένο μήνα κάτω από τον παγετώνα Εϊγιαφγιάλα στη Νότια Ισλανδία και ένα ξεχασμένο ηφαίστειο άρχισε να εκρήγνυται ύστερα από 200 χρόνια αδράνειας ήταν απλά μια μικροενόχληση. Οσο ασήμαντο και αν είναι αυτό για τη δομή του πλανήτη, αμέτρητα εκατομμύρια άνθρωποι επηρεάστηκαν. Οι άνεμοι στον Βόρειο Ατλαντικό άλλαξαν κατεύθυνση για λίγες μοίρες και ξαφνικά μια εμπορική καταστροφή έπληξε τη Βόρεια Ευρώπη: οι αερομεταφορές διεκόπησαν και τα αεροπλάνα καθηλώθηκαν για να μην πετάξουν μέσα από τη διαβρωτική στάχτη του ηφαιστείου. Η τελευταία φορά που ο κόσμος επηρεάστηκε τόσο πολύ με τέτοιον τρόπο ήταν το 1883, όταν μια παρόμοια μικρή σχισμή άνοιξε στην επιφάνεια της Γης στο νησί Κρακατόα, μεταξύ της Ιάβας και της Σουμάτρας, στην Ινδονησία. Περίπου 40.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από εκείνη την έκρηξη- ήταν πολύ πιο βίαιη και σε μια πολύ πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή. Αλλά τα σύννεφα της σκόνης που μεταφέρθηκαν στη στρατόσφαιρα επηρέασαν ολόκληρο τον πλανήτη- αν και οι επιπτώσεις ήταν διαφορετικής φύσης. Ενώ το ηφαίστειο της Ισλανδίας έχει προκαλέσει ένα κύμα αεροπορικού πανικού, το ηφαίστειο του Κρακατόα δημιούργησε κάτι όμορφο: φως και χρώματα στον ουρανό που ήταν ορατά σε ολόκληρο τον κόσμο. Ενώ η Ισλανδία προκάλεσε σοκ στις αερομεταφορές, το Κρακατόα προκάλεσε δέος. Ενώ η σκόνη του Εϊγιαφγιάλα κοστίζει πολλά εκατομμύρια στις επιχειρήσεις, η σκόνη του Κρακατόα άφησε στον κόσμο μια αξιόλογη κληρονομιά αξεπέραστης καλλιτεχνικής αξίας. Ο ουρανός άλλαξε το 1883. Το φεγγάρι φαινόταν μπλε και μερικές φορές πράσινο. Πυροσβέστες στη Νέα Υόρκη και σε άλλα σημεία του πλανήτη νόμιζαν ότι έβλεπαν μακρινές φωτιές, που προκαλούνταν από τα σύννεφα της καυτής στάχτης. Ο ουρανός το ηλιοβασίλεμα έπαιρνε τα πιο όμορφα χρώματα. Κάποιοι ζωγράφοι έκαναν ό,τι μπορούσαν για να αποτυπώσουν αυτό που έβλεπαν. Ενας σχετικά άγνωστος Λονδρέζος ονόματι Γουίλιαμ Ασκροφτ, συνεπαρμένος από τη θέα του φωτός επάνω από τον ποταμό Τάμεση, άλλαζε τα χρώματα κάθε δέκα λεπτά, λειτουργώντας σαν μια ανθρώπινη φωτογραφική μηχανή. Περισσότερες από 500 δικές του ζωγραφικές «Κρακατόα» σώζονται σήμερα. «Ματωμένο λυκόφως» αποκάλεσε μια από αυτές, σημειώνοντας ότι το μαγικό οπτικό αποτέλεσμα είναι δημιούργημα διαθλαστικών κρυστάλλων σκόνης. «Κεχριμπαρένιο λυκόφως» έγραψε σε ένα άλλο έργο του. Πιο σημαντικοί ζωγράφοι, όπως ο Φρέντερικ Τσερτς της σχολής Χάντσον Ρίβερ, δραστηριοποιήθηκαν εξίσου άμεσα. Τον Δεκέμβριο, τέσσερις μήνες μετά την έκρηξη στην Ιάβα, ο Τσερτς έφυγε από την Ολάνα, τον μαυριτανικό πύργο του κοντά στο Πουκίπσι, με κατεύθυνση τη λίμνη Οντάριο, όπου κατά τη διάρκεια ενός τέλειου απογεύματος κατέγραψε τα ζωντανά μοβ χρώματα του λυκόφωτος επάνω στον πάγο του κόλπου Σομόντ. Ηξερε πολύ καλά, όπως και η επιστήμη άλλωστε, ότι αυτό που είχε μόλις βάψει τον ουρανό οφειλόταν στην έκρηξη ενός ηφαιστείου που είχε εκραγεί 10.000 μίλια μακριά. Σχετικά με την έκρηξη στο Κρακατόα μάς μιλάει ακόμη καλύτερα ένας ακόμη πιο γνωστός πίνακας: πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι ο νορβηγός ζωγράφος Εντβαρντ Μουνκ φιλοτέχνησε τη διάσημη «Κραυγή» του έχοντας πρώτα δει την ηφαιστειακή σκόνη να βάφει τον ουρανό επάνω από το Οσλο. Πράγματι, τα στατιστικά στοιχεία για το κλίμα επιβεβαιώνουν ότι οι πορτοκαλί ουρανοί πίσω από το τρομαγμένο πρόσωπο που εικονίζεται στον διάσημο πίνακα ταιριάζουν απόλυτα με τα αντίστοιχα του χειμώνα εκείνου επάνω από την πρωτεύουσα της Νορβηγίας. Η πυριτική στάχτη που ξεπήδησε από τον κρατήρα του Κρακατόα δεν είχε αντίκτυπο μόνο στην τέχνη της εποχής αλλά και στην επιστήμη. Πέφτοντας στην επιφάνεια της Γης, η βαριά σκόνη από το Κρακατόα κάλυψε πλοία και πόλεις, πολλές χιλιάδες μίλια μακριά από την Ιάβα. Αλλά τα πιο μικροσκοπικά μόρια δεν έπεσαν καθόλου στη Γη: αντίθετα, αιωρούνταν για πολλά χρόνια στην γήινη ατμόσφαιρα, μέσα σε ρεύματα αέρα που τότε δεν ήταν καν γνωστά. Παρατηρώντας προσεκτικά τις περιπτώσεις όπου κάποιοι ουρανοί σε συγκεκριμένες πόλεις βάφονταν κόκκινοι, ως αποτέλεσμα των διερχόμενων υψηλών σύννεφων σκόνης, οι μετεωρολόγοι σχεδίασαν έναν χάρτη με τον τρόπο που αυτά τα ρεύματα του αέρα μετακινούνταν πάνω από την υφήλιο. Το πρώτο όνομα που χρησιμοποίησαν για το φαινόμενο αυτό ήταν «ρεύμα σκόνης του Ισημερινού». Μιλάμε φυσικά για τον σημερινό «αεροχείμαρρο», μια ανακάλυψη που αποτελεί, ως τώρα, τη σημαντικότερη παρακαταθήκη που μας άφησε το Κρακατόα. Είναι μια κληρονομιά που, όπως ακριβώς η τέχνη, θα παραμείνει απείρως πιο αξιομνημόνευτη από τις ατελείωτες λίστες των ακυρωμένων πτήσεων στα αεροδρόμια του Λονδίνου. Οι λίστες αυτές, με τη σειρά τους, θα αποτελέσουν τη μοναδική αφορμή για την οποία πολύς κόσμος θα θυμάται εκείνο το μικρό ηφαίστειο που ξαφνικά εξερράγη στα νότια της Ισλανδίας.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
